امرى و هر كارى ناگزير است ، از ياد اسم حضرت بارى سبحانه و تعالى ، و به حكم فرمودهء سيد كائنات عليه افضل الصلوات و اكمل التحيات كل كلام و « كل امر ذى بال لم يبدا فيه ابتدائه ببسم اللّه و هو ابتر » . 7 و عموم السنة بليغه و اكثر طباع سليمه جارى شده بر آنكه ابتداء تصانيف و كارها مصدّر شود ، به بسم اللّه الرحمن الرحيم ، به نام خداى كه رحمن است و رحيم ، از جهت مناسبت تام رحمن و رحيم به ابتداى امور صورى و معنوى ، زيرا كه مفهوم و مصداق رحمن افاضه رحمت تام است بر اعيان ممكنات و آن رحمت عام مضاف است ، و مفهوم لازم رحيم ثبات و بقاء است ، كسى كه در صدد تصنيف باشد ، يا در صدد كارى مثلا ، در ابتداى آن تمسك به رحمن و رحيم كردن انسب و اولى است . از جهت آنكه او در صدد آن است ، كه اشيا را از مرتبهء اعيان كه عالم قوت است ، به وجود آرد ، خواه از معانى و معارف باشد ، و خواه از مصنوعات ، او را دو چيز مطلوب است ، يكى فيضان وجود و دوم ثبات و بقاى آن از اين جهت در ابتداى هر كارى استعانت از رحمن رحيم و تمسك به آن حضرت انسب و اولى باشد ، اما شيخ نور اللّه روحه ، از اين معنى عدول كرد ، بنا بر دو چيز ، يكى آنكه در طريق مصنفان و ادباى علوم آن است ، كه در اول كتاب كلامى ذكر كنند ، كه دلالت و اشارت كرده آيد ، بر آنكه موضوع اين علم چه چيز است ، زيرا كه تمايز علوم به حسب تمايز موضوعات است ، و دوّم آنكه اشارت كرده شود ، كه در اين كتاب ، اوّل شروع در شرح كدام مقدمه است ، و آن را موقوف عليه گويند ، بعد از تقرير اين معنى ، چون در اوّل كتاب ايراد چنين كلام كرده باشد ، كه دأب مصنفات است ، رعايت براعت استهلال به جاى آورده باشد ، بنابراين مناسبت كه در كتاب بىواسطه موضوع ، بدين زيورها آراسته شد ، و از خواب غفلت و جهل بيدار گشت ، خود را شخص به